پایگاه خبری تحلیلی بانک مردم: عبده تبریزی با اشاره به تغییر جنس ریسکهای اقتصادی در سالهای اخیر گفت: ریسکهای جدید دیگر مستقل از یکدیگر نیستند، بلکه بهصورت شبکهای به هم پیوستهاند و همین موضوع ضرورت تغییر رویکرد بانکها در اعتبارسنجی و تأمین مالی تولید را افزایش داده است.
به گزارش بانک مردم و به نقل از ایسنا، حسین عبدهتبریزی امروز (سهشنبه) در نشست «تأمین مالی تولید با لحاظ ریسکهای نوظهور» در سیوششمین همایش بانکداری اسلامی، با اشاره به شرایط جنگی و اقتصادی کشور اظهار کرد: شرایط امروز با گذشته متفاوت است و مسئله فقط افزایش ریسکهای قبلی نیست، بلکه جنس ریسکها نیز تغییر کرده است.
وی گفت: در کشور ما ریسکهای قبلی نیز به دلیل اتفاقاتی که رخ داده از جمله تحریمها، افزایش یافتهاند، اما در کنار آن، در سطح جهانی نیز شرایط تغییر کرده و آینده بنگاهها نامطمئنتر شده است.
این اقتصاددان افزود: در شرایط فعلی، هزینههای بنگاهها بهدلیل تورم بالا، محدودیتها و مسائل متعدد دیگر با شوکهای زیادی مواجه شده و این شوکها نیز همزمان در حال تغییر هستند. این مسئله دستکم از سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ به بعد به یک ریسک جدیدتر برای اقتصاد ایران تبدیل شده است.
عبدهتبریزی با بیان اینکه ارزش داراییها لزوماً نشاندهنده توان بازپرداخت بنگاه نیست، اظهار کرد: مدل کسبوکار ممکن است در یک بازه کوتاهمدت تغییر کند و ما بهوضوح میبینیم که کسبوکارها دائماً مدل فعالیت خود را تغییر میدهند. بنابراین، ارزیابی صرفاً بر اساس وضعیت گذشته نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت آینده یک بنگاه ارائه کند.
وی ادامه داد: بهصورت سنتی، ریسک اعتباری، ریسک نقدینگی، ریسک بانک و ریسک عملیاتی شناخته شده بودند، اما به نظر من این فهرست امروز دیگر کافی نیست. ریسکهای نوظهوری ایجاد شدهاند که در حوزه اعتبارات بانکی باید مورد توجه قرار گیرند و نگاه ما از ریسکهای سنتی به سمت ویژگیهای ریسکهای جدید تغییر کند.
این پیشکسوت بازار سرمایه با اشاره به ویژگی ریسکهای نوظهور گفت: ویژگی مهم این ریسکها این است که به یکدیگر پیوستهاند. درست است که ریسک بازار با تغییر قیمتهای بازار ارتباط دارد، اما میزان پیوستگی ریسکها در شرایط فعلی بسیار متفاوت از گذشته است و این ریسکها بهدلیل ارتباط با یکدیگر، یکدیگر را تشدید میکنند.
وی افزود: زنجیره تأمین نیز امروز یکی از ریسکهای جدید است. از دوران کرونا به بعد، با مباحث مربوط به مبادلات و مشکلاتی که برای تجارت ایجاد شده، مواجه بودهایم. انرژی و زیرساخت نیز در حال تجربه تغییرات مهمی هستند و وضعیت ارزی و تورم در ایران نیز ریسکهای جدیدی ایجاد کرده است.
عبدهتبریزی با اشاره به تحولات سیاستگذاری و منطقهای اظهار کرد: در ایران طی چند دهه به تغییرات سیاستگذاری عادت کرده بودیم، اما امروز تغییراتی در جابهجایی قدرتهای بزرگ در منطقه نیز رخ داده است. موضوعات محیط زیستی، حملونقل و در نهایت هوش مصنوعی نیز از جمله مسائلی هستند که باید به آنها توجه کرد.
وی گفت: هوش مصنوعی در حال تغییر بسیاری از حوزههاست و بهزودی آثار گستردهتر آن را خواهیم دید. حتی ممکن است بسیاری از مشاغل تحت تأثیر این فناوری از بین بروند.
این اقتصاددان تأکید کرد: بنابراین ریسک جدید، یک ریسک منحصربهفرد و مستقل نیست، بلکه یک ریسک شبکهای است که با سایر ریسکها ارتباط دارد.
عبدهتبریزی در ادامه به ارتباط این ریسکها با نظام بانکی اشاره کرد و گفت: باید دید این ریسکها چگونه به بانک مربوط میشوند. برای مثال، چگونه افزایش ریسکها باعث میشود یک شرکت برای تأمین مواد اولیه خود به سرمایه در گردش بیشتری نیاز داشته باشد؟ وقتی حاشیه سود شرکت کاهش پیدا میکند، احتمال افزایش ریسک نیز بیشتر میشود و در نتیجه بانکی که در ابتدا با ریسک اعتباری مواجه است، در ادامه با ریسکهای دیگری نیز روبرو خواهد شد.
وی افزود: بنابراین، ارزیابی ریسک بدون شناخت ریسکهای جدید، از جمله ریسک عملیاتی و ریسکهای مربوط به محیط پیرامونی، دیگر کافی نیست.
این پیشکسوت بازار سرمایه با اشاره به ریسک انرژی بهعنوان یک نمونه روشن گفت: فرض کنید دولت با اختلال در فروش و جریان درآمد مواجه شود؛ در این شرایط، ریسک اینکه نتواند تعهدات خود را به بانک پرداخت کند افزایش مییابد. بنابراین ریسک انرژی که در ظاهر یک مسئله فنی است، در نهایت میتواند به ریسک در زنجیره تأمین تبدیل شود.
وی با انتقاد از نگاه گذشتهنگر در اعتبارسنجی سنتی اظهار کرد: در اعتبارسنجی سنتی معمولاً بانک میپرسید وثیقه چیست، سابقه بازپرداخت چگونه بوده و صورتهای مالی گذشته چه وضعیتی داشتهاند؛ یعنی عمدتاً نگاه بانک گذشتهنگر بود.
عبدهتبریزی ادامه داد: اما امروز بانک باید سؤالهای دیگری را مطرح کند؛ اینکه جریان نقدی آینده چقدر پایدار و مقاوم است و اگر در تأمین انرژی اختلال ایجاد شود، چه اتفاقی خواهد افتاد. همچنین باید بررسی شود که اگر زنجیره تأمین مختل شود، چه پیامدی برای بنگاه ایجاد خواهد شد.
وی گفت: اینها پرسشهای جدیدی هستند که در فرآیند اعتبارسنجی باید مورد توجه قرار گیرند. اگر زنجیره تأمین جهانی با اختلال مواجه شود، اهمیت این مسئله بیشتر میشود و با توجه به وابستگی ایجادشده در دو دهه گذشته به زنجیرههای تأمین، انرژی و مبادلات، اختلال در این زنجیرهها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
این اقتصاددان در پایان تأکید کرد: اگر اعتبارسنجی از نگاه گذشته و صرفاً بر اساس وثیقه فاصله بگیرد و به سمت آینده حرکت کند، باید توجه داشت که وثیقه بهتنهایی پاسخگو نیست. ما معمولاً زمانی به وثیقه نگاه میکنیم که شکست شرکت اتفاق افتاده و شرکت دچار زیان شده است، اما وثیقه از شکست شرکت جلوگیری نمیکند.
وی افزود: پرسش مهم این است که آیا مدل جدید اعتبارسنجی میتواند به اندازه کافی انعطافپذیر باشد تا توان بازپرداخت بدهی و عملکرد آینده بنگاه را ارزیابی کند و پیش از آنکه شرکت دچار شکست شود، ریسکهای آن را شناسایی کند.
