بزرگ داده، حالا مهمتر از هر چیز
عصر تراکنش: از همایش هفتم نظامهای پرداخت و بانکداری الکترونیک تا همایش هشتم یک سال گذشته است. در این یک سال بهعنوان معاون فناوری اطلاعات در بانک خود چه فعالیتهایی را به اجرا درآوردید و با چه چالشهایی مواجه بودید؟مرتضی ترکتبریزی: به خاطر دارم در همایش سال گذشته در نظرسنجی راه پرداخت از من پرسیده بودید چه روندهای فناوری را برای سال آینده مهم میدانم. پاسخ من به این پرسش فناوریهای بلاکچین و بزرگداده بود. امروز بعد از گذشت یک سال همچنان همین پاسخ را میدهم. با این حال به نظرم موضوعی که بیشتر از هرچیزی صنعت را با خود درگیر میکند، در وهله اول، بزرگداده است و بعد بلاکچین.برخلاف بسیاری از گفتهها، به عقیده من فناوریهای بلاکچین دوای همه دردها نیست. برخی حتی برای مسائلی که اکنون حل شدهاند باز هم بلاکچین را پیشنهاد میدهند. در عین حال احساس میکنم از سال گذشته تاکنون بیش از همه، بحثها حول محور بزرگداده بوده که ارتباط زیادی هم با فناوری اینترنت اشیا و کسبوکارهای فینتک دارد. راه نجات ما هم همین است. بزرگداده درست مانند نوزادی در فیلمهای علمی_تخیلی است که بهسرعت رشد میکند و به غولی تبدیل میشود که همه را در خودش دربر میگیرد و به همین اندازه گریزناپذیر است. هر بانکی که حداقل یک یا دو دهه از عمرش میگذرد و اطلاعات زیادی در آرشیوهای اطلاعاتی خود دارد، در یکی، دو سال آینده میتواند از این اطلاعات استفاده کند و در شکل سرویسدهی خود تغییر ایجاد کند و خود را با تغییرات بازار و زمان تطبیق دهد.دقیقا به همین علت است که در حال حاضر بانکها بهشدت با بخشهای مختلف خود و کسبوکارها دچار اصطکاک شدهاند؛ چراکه اگر این دیتا استخراج شود و تغییرات خودش را در کسبوکارها نشان دهد، تحولات خیلی بنیادیتری رخ خواهد داد. تا پیش از این تحولها از جنس درگاههای پرداخت اینترنتی بود. ما درگاهی درست میکردیم و کسبوکار پشت آن قرار میگرفت و لزومی نداشت تا ظاهر خود را تغییری بدهد. اما اکنون استفاده بانک از دیتاها شکل و ظاهر کسبوکارها را هم تغییر میدهد. این دیتا همه اطلاعات لازم را دربر میگیرد. بانکها امروزه به این نتیجه رسیدهاند که اکنون هرگونه اطلاعاتی میتواند مفید باشد؛ بنابراین منظور از دیتا تنها اطلاعات کربنکینگ و خودپردازها و دستگاههای کارتخوان نیست، بلکه چیزی فراتر از آن است.با این حال کسبوکارها متوجه شدهاند که استفاده از این دادهها آنها را مجبور به تغییرات بزرگ میکند و به همین دلیل بقای خود را در خطر میبینند و به همین علت در برابر این تغییرات مقاومت میکنند. اما این تحولات گریزناپذیر هستند و در یک سال آینده بسیار نمود خواهند داشت.
مرتضی ترکتبریزی؛ مدیر امور فناوری اطلاعات بانک ملت
ماکتی از فناوریهای بینالمللی
علی چهارلنگی: برای بررسی فعالیتها و چالشها و اهداف بانکها بهتر است پیش از هرچیز ماموریتهای بانکها را در نظر داشته باشیم. اولویت ما در بانک حکمت ایرانیان بیشتر روی بانکداری خرد است و بیشتر بر سرویسهایی که برای مشتریان خاص خود در نظر میگیریم، تمرکز داریم. بنابراین عمده فعالیتهای ما روی سرویسهای پرداخت است. طی یک سال گذشته هم نخستین شعبه مجازی بانک حکمت ایرانیان را افتتاح کردیم و دومین شعبه نیز در دست اجراست و در نظر داریم تا پایان سال سه عدد و تا سال آینده ده عدد از این شعب در کشور داشته باشیم. آمار و اطلاعاتی که پس از شروع کار این شعبه به دست آوردیم، برای خود ما هم عجیب و نشاندهنده تراکنشهای بسیار زیادی بود.بنابراین تمرکز ما بیشتر روی تراکنشهای خرد بوده است. بانک حکمت ایرانیان نیز بانکداری شرکتی را راهاندازی و تقویت کرد و از آنجایی که در فهرست بانکهای مورد تحریم نیست، خدمات بانکی بینالمللی متعددی را برای کسبوکارها انجام میدهد.
علی چهارلنگی؛ معاون امور فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک حکمت ایرانیان
زیرساخت ارتباطی کشور نیاز به بازنگری دارد
سید مرتضی بکا: در خصوص موسسه مالی و اعتباری ملل ما هم از جامعه بانکی تبعیت میکنیم. یکی از چالشهای ما در بحث زیرساخت است که باید بازنگری شود. تا زمانی زیرساخت ارتباطی مناسب فراهم نباشد، حتی اگر بهترین دستگاههای سختافزاری هم در یک مکان قرار داده شود، نمیتواند نتیجهبخش باشد؛ چراکه با مشتریان ارتباط برقرار نمیکند.میتوان گفت ما اهداف و برنامههای خوبی را طراحی و اعلام میکنیم، اما در مرحله اجرایی دچار مشکل میشویم. یکی از چالشهای عمده ما همواره زیرساخت ارتباطی کشور است و این بخش خارج از کنترل و اختیار ماست و بهترین مرکز داده و جایگاه پردازش را هم که داشته باشیم، تاخیری که در ارتباط ایجاد میشود، زحمات ما را در بخش فناوری اطلاعات از بین میبرد و نتیجه در نهایت عدم ارائه خدمت مورد نیاز و نارضایتی مشتریان است.مورد دیگر، فرهنگ عمومی درباره ارائهدهندگی سرویس است. بهعنوان مثال همین فناوری استفاده از بزرگدادهای که مطرح شد، زمانی میتواند مفید واقع شود که فرهنگ دریافت دادهها صحیح باشد؛ وگرنه با انباشت دادههای نامعتبری مواجه هستیم که تحلیل نادرستی را ارائه میدهد. در مراحل آغازین انجام کار، بسیاری از مشتریان از ارائه پیشپاافتادهترین اطلاعات خود به بانک به دلایل مختلف خودداری میکنند.بهعنوان مثال فرمهای مبارزه با پولشویی را که جلوی مشتریان میگذاریم، از دادن اطلاعات خودداری میکنند. یا در هنگام تکمیل فرمهای دریافت دستگاه کارتخوان هم تلاش زیادی انجام میشود که اطلاعات زیادی به بانک یا موسسه مالی داده نشود. در بخش کربنکینگ در ابتدای راه که بیشتر از حالا روی ایدههای خود کار میکردیم، حتی رنگ دلخواه مشتریان را از آنها میپرسیدیم که اگر سبز دوست دارند، دسته دفترچه سبز به آنها ارائه میشد یا اگر بانک میخواست هدیهای برای آنها بفرستد سبز باشد. اما در نهایت دیدیم که این پرسیدن رنگ مورد علاقه برای بسیاری از مشتریان ایجاد سوال کرده است؛ در نتیجه از ادامه اجرای اینگونه ایدهها منصرف شدیم.بنابراین یک بخش فرهنگسازی است که به عموم جامعه برمیگردد و یک بخش به ساختار درونسازمانی مربوط میشود که بتواند با ابزارهای جدید ارتباط برقرار کند. در حوزه فناوری اطلاعات دو رسالت سنگین داریم. یکی باید تکنولوژی و روشهای نوین را به دست آوریم و در قسمت دوم اینکه فرهنگ آن را در سازمان و جامعه ایجاد کنیم. البته فرهنگها معمولا به اجبار ایجاد شده و با آموزش نهادینه میشوند. در بانکها معاونت فناوری اطلاعات قدرت دارد، اما این قدرت در لایههای بعدی شکسته میشود. ما به این فرهنگسازی برای از بین بردن عقاید منفی نسبت به جمعآوری اطلاعات توسط بانک نیاز داریم.بهصورت کلی در یک سال گذشته، تلاش و همت موسسه مالی و اعتباری ملل بر این بود که روی زیرساختها تمرکز داشته باشد. اکنون دارای کربنکینگ و سوئیچ استاندارد بینالمللی هستیم و در جهت فرهنگسازی تلاش میکنیم. گاهی بانکها مردم را تحریک میکنند که ما این سرویس را داریم و بقیه ندارند و حال آنکه مبنای سرویسدهی ما یکی است، آنچه ملاک است ایدهها و خلق خدماتی است که جامعه به آنها نیاز دارد.مردم دوست ندارند دادههای خود را به بانک منتقل کنند
عصر تراکنش: اشاره کردید مشتریان بانک از اینکه رنگ مورد علاقه خود را بهعنوان یک داده به بانک ارائه کنند، اجتناب میکردند. جدا از اینکه نمیتوان رنگ مورد علاقه مشتریان را بهعنوان یکی از مصداقهای تلاش بانکها برای شخصیسازی خدمات به مشتریان دانست، به عقیده شما این عدم تمایل از مقاومت مردم نسبت به شخصیسازی نشات میگیرد یا از این باور غلط که بانکها و موسسههای مالی از دادههای مردم سوءاستفاده میکنند؟بکا: بهصورت کلی مردم دوست ندارند دادههای خود را به بانک منتقل کنند. فرقی هم نمیکند که مشتریان حقیقی باشد یا حقوقی. منظور ما هم از داده اینجا لزوما دادههای بانکی نیست. بهعنوان مثال زمانی که اطلاعات کارت بانکی خود را در اختیار دیگران قرار میدهند، به جای فرستادن شماره کارت، تصویر آن را میفرستند. در صورتی که روی کارت اطلاعات خیلی بیشتری از یک شماره کارت وجود دارد که امکان سوءاستفاده را نیز به وجود میآورد. در عین حال زمانی که از آنها میخواهیم اطلاعات خود را برای شناسایی نیازمندیها و ارائه خدمات بهتر به بانک بدهند، مانند اطلاعات کسبوکار، وضعیت شغلی یا تعداد فرزندان، با بیمیلی روبهرو میشویم.
سید مرتضی بکا؛ مدیرعامل شرکت تجارت الکترونیک و فناوری اطلاعات ملل
سال تثبیت و یکسانسازی سیستمها
فرهاد بهمنی: پستبانک را میتوان یک خردهبانکدار بزرگ در کشور در نظر گرفت و تا چند سال گذشته بیشتر ماموریت توسعهای داشت که نگاه ویژهای به مناطق کمتر برخوردار داشت که عموما روستاها را تشکیل میدادند. البته به این معنی نیست که ما در شهرها فعالیت نداشتیم یا به مشتریان بزرگتر سرویس نمیدادیم. اما ماموریت اصلی بانک، خردهبانکداری در مناطق کمبرخوردار بود. در چند سال اخیر ماموریت جدیدی برعهده پستبانک قرار گرفته و حالا ما علاوه بر بانک توسعهای، بهواسطه رابطه نزدیکی که با وزارت فناوری ارتباطات و اطلاعات داریم، بانک تخصصی در حوزه فناوری اطلاعات هم هستیم.بنابراین مسائلی اکنون در پستبانک وجود دارد که شاید کمتر در بانکهای دیگر مطرح باشد، مانند مشارکت در طرحهای فناورانه شرکتهای دانشبنیان و سرمایهگذاری در توسعه استارتآپها و ارائه تسهیلات به شرکتهای دانشبنیان شاغل در حوزه فناوری اطلاعات. این فرایند در پستبانک در حال راهاندازی است و با ماموریتی که وزارت ارتباطات به ما محول کرده، در حال ورود به حوزههایی از این دست هستیم.در خصوص فعالیتهای اخیر فناوری اطلاعات پستبانک، باید گفت ما تا پیش از این یک تجربه ناموفق در پیادهسازی کربنکینگ خارجی داشتیم و سپس توسط گروهی از کارشناسان بانک یک کربنکینگ داخلی تهیه کردیم و همچنین بهواسطه حضور در حدود ۱۰ هزار روستای کشور و با هدف ارائه خدمات بانکی آنلاین در این تعداد باجه روستایی، با حمایت وزارت ارتباطات یک کربنکینگ ایرانی برای آنها راهاندازی کردیم و تا مدتها با دو کربنکینگ کار میکردیم؛ بنابراین مجبور بودیم یک عملیات یکسانسازی و تلفیق را شبانه انجام بدهیم.از سال ۱۳۹۵ با مشارکت یک شرکت بزرگ داخلی عملیات یکپارچهسازی سیستمها را شروع کردیم و از ابتدای سال ۱۳۹۶ کربنکینگ و سوئیچ جدید یکپارچه بانک برای تمام شعب و باجهها یعنی در بیش از ۱۰ هزار نقطه راهاندازی شد. سال ۱۳۹۶ برای ما سال تثبیت و یکسانسازی سیستمها و پاکسازی دادهها بود. از شش ماه دوم سال ۱۳۹۶ بهویژه در بخش مشتریان به ثبات رسیدیم؛ بهطوری که در این مدت تراکنش ناموفقی نداشتیم. امسال این فرایندها را پشت سر گذاشته و در سال ۱۳۹۷ به حوزه مشتریان حقوقی بیشتر وارد شدیم و همچنین با مشارکت با یکی از شرکتهای فناوری کشور یک شرکت مشترک تاسیس کردیم تا بتوانیم در بخش فینتک سرمایهگذاری کنیم و بازار را از سمت تقاضا هم فعال کنیم.
فرهاد بهمنی؛ مدیر امور فناوری اطلاعات پست بانک
توجه به پول خرد
علی رضازاده: من هم با مقدمه کوتاهی از بانک انصار گفتههایم را شروع کنم. همانطور که شعار ما در بانک انصار بانک تمامالکترونیک است، تلاش ما همیشه حرکت با فناوری روز بوده و بهنوعی گفتهایم که بخش فناوری اطلاعات، همه بانک نیست، اما همه بانک با بخش فناوری اطلاعات در ارتباط است. شاید زمانی که واحدهای تصمیمگیرنده در بانک بخواهند دستورالعملی را تبیین کنند، معاونت فناوری اطلاعات بانک حضور کمتری داشته باشد، اما برای اجرا قطعا باید از این معاونت کمک بخواهند. همچنین میتوان گفت رقابتهای موجود بینبانکی در ارائه سرویسها و استفاده از فناوریهای جدید رقابت شیرینی است، اما رقابت در بخشهای بینبانکی مناسب نیست.در بحث توسعه خدمات بانکداری الکترونیک، تلاش داریم بانکداری را فارغ از زمان و مکان آن پیش ببریم تا مشتری بتواند در هر زمان و مکان به خدمات بانکی مورد نیاز خود دسترسی داشته باشد. بحث دیگری که در بانک انصار در یک سال گذشته به آن توجه زیادی شده، بحث پول خرد است. با وجود نرخهای تورم کنونی، مدیریت پولهای خرد اهمیت دوچندانی پیدا میکند. جدا از این بانک انصار سعی داشته خدمات پیشخوان بانکی (cashless) را توسعه دهد؛ منظور از این خدمات صرفا خدمات بانکی نیست و خدمات ارزش افزوده آن است مثل خدمات خاص به نهادها از جمله بیمارستانها و حتی در برخی موارد ابزارهای بانکی در ارائه خدمت به شهروندان مثل سرویسهای حملونقل یا فروش اتوماتیک آب شرب که به کمک مردم آمده است.
علی رضازاده؛ معاون فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک انصار


