پایگاه خبری تحلیلی بانک مردم: اجرای کشاورزی قراردادی گندم از ابتدای آذرماه در بانک کشاورزی آغاز شده اما کشاورزی قرار دادی چیست؟
به گزارش بانک مردم کشاورزی قراردادی این روزها به عنوان الزامی مهم برای بخش تولیدات کشاورزی مطرح میشود. تولید محصولات کشاورزی بدون توجه به بازار آنها، هم تولیدکننده را دچار مشکل میکند و هم برای دولت چالشهایی از قبیل خرید توافقی مازاد محصولات تولیدی را به وجود میآورد ضمن اینکه سهم کشور در بازارهای جهانی قابل توجه نیست و محصولاتی که در تولید آنها یکه تاز هستیم، به نام کشورهای دیگر صادر میشود و ارز آوری برای کشورمان صورت نمیگیرد، به دنبال گسترش این مسائل در سالهای اخیر بحث توسعه کشاورزی قراردادی مطرح شده است.
ضمن اینکه سید جواد ساداتی نژاد، وزیر جهاد کشاورزی نیز روی این مساله تاکید ویژه دارد و لازمه رسیدن به کشاورزی تجاری را اجرای الگوی کشت، و لازمه اجرای الگوی کشت را حرکت به سمت کشاورزی قراردادی میداند.
کشاورزی قراردادی چیست؟
نهادها و مقالات معتبر جهانی تعاریف متنوعی برای کشاورزی قراردادی ارائه کردهاند که تفاوت اندکی در جزئیات دارند. تعریف سازمان جهانی غذا و کشاورزی(FAO) بدین شرح است: «کشاورزی قراردادی، سیستم تولید در کشاورزی است؛ که مطابق توافقی بین خریدار و کشاورز انجام شود و در قرارداد شرایط تولید و بازاریابی محصول ذکر شود.»
کشاورزی قراردادی شکلهای اجرایی مختلفی دارد و تمامی این اشکال با تعریف مذکور منطبق هستند. کارشناسان کشاورزی قراردادی را بر اساس محصول، میزان تأمین منابع و نحوه تعامل ما بین خریدار و کشاورز دستهبندی میکنند.
تجربه دیگر کشورها چه میگوید؟
در همین راستا، بررسی تجربیات کشورهای دیگر نشان میدهد که اجرای طرح کشاورزی قراردادی میتواند منجر به توسعه و رونق بخش کشاورزی باشد. هر چند کشاورزی قراردادی ادبیات جدیدی در اقتصاد کشاورزی نیست و از دیرباز در کشورهای مختلف عملیاتی شده است؛ اما شروع روند افزایشی بهرهگیری از آن در آمریکا به سال ۱۹۵۰ باز میگردد. در سال ۱۹۵۰ با تغییرات و پیشرفت تکنولوژی و افزایش نیازهای مدیریتی زمین کشاورزی، سرمایه مورد نیاز برای تولید اقتصادی افزایش یافت؛ اما به علت محسوس نبودن تغییر کیفیت محصول، قیمتها در بازار افزایش نیافت؛ در نتیجه کشاورز از طرفی با توجه به قیمت بالای تجهیزات کشاورزی با هزینههای گزافی جهت تولید روبرو بود و از سمت دیگر بازار افزایش قیمت محصولات را پس میزد. در این شرایط خریداران (صنایع تبدیلی، تکمیلی و بستهبندی) کشاورزی قراردادی را با خلق ۲ ارزش حیاتی کلید زدند. ارزش اول این بود که تمامی محصولات کشاورز را پیشخرید میکردند؛ در واقع ریسک بازاریابی کشاورز را برداشته و کشاورز را از سود خود خاطرجمع میکردند.
ارزش دیگر نیز تأمین نهادهها و امکانات مورد نیاز کشاورز، از قبیل بذر، نهال، سم، کود، دانش و تجهیزات مکانیکی بود. تأمین موارد ذکرشده از این جهت که خریدار با تعداد زیادی کشاورز در تعامل است و در نتیجه میتواند این کالاها و خدمات را ارزانتر تهیه کند، برای خریدار اقتصادی است. با خلق این ۲ ارزش، کشاورزان به کشاورزی قراردادی متمایل شدند و رشد کشاورزی قراردادی در آمریکا شدت گرفت. نمودار ۱، درصد تولید ثروت محصولات تحت کشاورزی قراردادی نسبت به تمامی محصولات آن سال، در گذر زمان است.
کشاورزی قراردادی چه مزایایی دارد؟
فراهم شدن قیمت و بازار تضمینی برای محصولات تولیدی، معرفی فناوری جدید، نظارت بر محصولات و استفاده از مشاوره رایگان فنی در مزرعه، تأمین نهادههایی مانند: بذر و کود و سم و خدمات آموزشی رایگان، امکان دسترسی به اعتبارات به اشکال مختلف، استفاده از کشاورزی قراردادی به عنوان وثیقه، تسهیم ریسک و محافظت در برابر تغییرات قیمت بازار، دسترسی به بازار قابل اتکا، توسعه تجاری شدن کشاورزان کوچک مقیاس، کاهش هزینههای مبادله برای کشاورز، ثبات درآمدی کشاورزان و افزایش مهارتهای مدیریتی و فنی کشاورزان از جمله مزایای این طرح برای کشاورزان است.
با این حال برخی کارشناسان و فعالان حوزه کشاورزی عنوان میکنند علی رغم اینکه ما نمونههای موفقی را در این حوزه شاهد بوده ایم اما این شیوه هنوز در کشورمان فراگیر نشده است که طی روزهای آینده در بخش دوم گزارش به علل آن خواهیم پرداخت.
کشاورزی قراردادی در ایران
با توجه به مزایای ارزنده کشاورزی قراردادی، بانک کشاورزی اقدام به اجرای این طرح مهم کرده است. فرشید فرخ نژاد مدیرعامل بانک کشاورزی با اشاره به عاملیت بانک کشاورزی در خرید تضمینی بالغ بر ۷.۲ میلیون تن گندم به ارزش حدودی ۸۳۰ هزار میلیارد ریال از کشاورزان در سال زراعی جاری و پرداخت میلیاردها ریال تسهیلات برای خرید نهادههای زراعی، بر اهمیت جایگزینی ابزارهای نوین تامین مالی تعهدی و اعتباری به جای روشهای سنتی و نقدی تاکید کرد و اظهار داشت: در قالب کشاورزی قراردادی بر بستر پلتفرم مدیریت زنجیره تامین، کشاورز میتواند نهادهها و خدمات مورد نیاز خود را به صورت اعتباری و بدون پرداخت وجه نقد، از سازمانهای ذیربط تامین کند و پس از برداشت محصول و تحویل آن به دولت، این هزینهها از محل وجوه خرید تضمینی محصول کسر میشود.
وی افزود: بانک کشاورزی در پی تجربههای موفق کشاورزی قراردادی در سنوات گذشته، در راستای سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی و بر اساس نقشه راه و شیوه نامههای بانک مرکزی، امسال اجرای کشاورزی قراردادی گندم و تامین مالی زنجیرهای را بر بستر پلتفرم مدیریت زنجیره تامین با رویکرد اعتباری و با استفاده از ابزارهای نوین تعهدی نظیر گواهی اعتبار مولد (گام)، کیف پول و کارت اعتباری، گشایش اعتبار ریالی و ضمانت نامه، در دستور کار قرار داده است.
فرخ نژاد تصریح کرد: مدل پیشنهادی تامین مالی بانک کشاورزی برای کشاورزی قراردادی، به صورت اعتباری و با کمترین اتکا به منابع نقدی انجام میشود و میتواند از طریق گردش جریان اعتباری، راهکار موثری برای جبران کمبود منابع مالی بانکها برای حمایت از بخش کشاورزی و نیز کمک بزرگی به تامین امنیت غذایی کشور به واسطه افزایش پایداری تأمین نهادهها باشد.
وی خاطرنشان ساخت: در این روش، از انعقاد قراردادهای کاغذی و مراجعات حضوری تا حد زیادی کاسته میشود و همچنین فاکتورهای خدمات و نهادهها به صورت الکترونیک ایجاد و توسط بانک از محل اعتبار تخصیصی تسویه میشوند.
مدیرعامل بانک کشاورزی با بیان این که در حال حاضر خدمات ارائه شده بر بستر پلتفرم شامل بیمه محصولات و خرید کود است که با هماهنگی شرکت بازرگانی دولتی، شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و صندوق بیمه کشاورزی انجام میشود، گفت: پیش بینی میشود در سالهای آتی خرید همه مواد اولیه و نهادهها و ارائه کلیه خدمات مورد نیاز از جمله خرید سموم، انجام آزمایشات خاک، خدمات مکانیزاسیون، خدمات گیاه پزشکی، خرید بذر گواهی شده، خدمات آموزشی، فنی، توسعهای، دانشبنیان، تحقیقاتی و ... بر بستر این پلتفرم انجام شوند.
شایان ذکر است بر اساس برآورد ابلاغ شده توسط شرکت بازرگانی دولتی برای کشاورزی قراردادی گندم، بانک کشاورزی با اخذ تضامین لازم، به ازای هر هکتار گندم آبی مبلغ ۳۳ میلیون ریال اعتبار برای بیمه و خرید کود مورد نیاز به کشاورزان تخصیص میدهد.
